Paratiroid Hastalıkları

Tıp’ta  kullanılan  birçok terimin kaynağı  eski  Yunanca’dan gelir.  PARA ( Paara diye okunur )  “Yan”  demektir. Tiroid de  Thuroides kelimesinden türetilmiştir ( Kalkan, kapı biçiminde).

Yüzlerce yıl önce vücut organlarına konan bu isimlerin  çoğunun fonksiyonla ilgisi yoktur. Çünkü o zamanlarda zaten bu organların  ne işe yaradıkları bilinmiyordu.

Ama farklı bir organ oldukları fark edilince pek tabii bir isim bulmak  gerekirdi.

Paratiroid bezleri tiroid bezinin  yanındaki küçücük ama önemli endokrin organlardır. İsimleri de tiroid bezinin yanını işaret eden anatomik özellikten gelir.

Tiroid bezinin yanında –  bitişiğinde  yer aldıkları  için bu  isim  verilmiştir.

Normalde  2 sağ tarafta  2 sol tarafta olarak toplam  4 tanedirler.
Çok küçüktürler.  Normalde her biri  5 – 7 milimetre kadardır. Normal paratiroid bezleri bugünkü teknoloji ile  görüntülenemezler.Hastalık  halinde büyürler. Hatta  Ultrasonografi, sintigrafi  gibi  görüntüleme yöntemleri ile görünür hale gelirler.
Endokrin cerrahları,  tiroid cerrahisi sırasında  “ Normal  paratiroid  bezlerini ” görebilirler ve onlara zarar vermemeye  çalışırlar.

PARATİROİD Glandları Ne İşe Yarar ?

Kalsiyum dengesini sağlayan çok önemli organlardır.
Kalsiyum ( Iyonize, yani kanda eriyik halde dolaşan )  sinir iletiminde, kas fonksiyonlarında olmazsa olmaz  bir  elementtir ve vücutta  8.5 mg – 10.2 mg / dl  düzeyinde  sabit tutulur.  Bunun dışındaki değerler vücutta rahatsızlıklara neden olur.
Örneğin  bir insanda Kalsiyumun aniden 7 –  7.5 mg’a inmesi  el ve ayak parmaklarında şiddetli  kasılmalara neden olur. Kişi ellerini kullanamaz.  Tedavi edilmezse öldürücü olur. Yüksek olması durumunda, yani kalsiyumun 14 – 16 mg’ın üstüne çıkması, hastanın  bilincininin kaybolmasına ve komaya girmesine neden olur.
İşte  kan kalsiyumunun  normal bir aralıkta kalabilmesi için en önemli şart  paratiroid bezlerinin sağlıklı olmasıdır.
Kalsiyum düşerse  paratiroid bezleri bunu kan yoluyla haber alır ve Parathormon denen (PTH)  bir hormon salgılarlar. PTH  kanda dolaşıp kemiklere gider ve orada bileşik yapmış olan Kalsiyumu çözer ve kana elementer kalsiyum olarak  karıştırır. Bu olay dakikalar içinde olur ve kan kalsiyumu normale çıkar. PTH  24 saat boyunca kanda belli bir seviyede hep vardır. İhtiyaca göre miktarı biraz azalır veya artar.

001.jpg
Şekil : Paratiroid Glandı ve Komşu Organlar

Sekonder Hiperparatiroidizm

Böbrek  hastalıklarında,  D vitamini  eksikliğinde  görülen  sekonder  hiperparatiroizmler  de vardır. Böbrek yetmezligine  bağlı  olanlarda  asıl tedavi başarılı  bir böbrek transplantasyonudur.  Nadiren  cerrahi  girişim gerekir. Bu durumun cerrahisi farklıdır.

Ülkemizde görülen  erişkin D vitamini eksikliği  çok ciddi  bir sorundur. Kalsiyum yükselmeden  parathormon yükselebilir. Orta ve uzun vadede insan vucuduna çok zararı vardır.  Örneğin  Meme  kanserinin  birçok nedeni olduğunu  ve Meme kanserinin de aslında tek bir hastalık olmadığını biliyoruz.  D vitamini  eksikliğinin  günümüzde meme kanserinin hazırlayıcı faktörlerinden birisi olarak  kabul edildiğini  belirtmek  gerekir.

002.jpg
Şekil: Sekonder Hiperparatiroidizm, tüm paratiroid glandları anormal olarak büyümüştür

Paratiroid Kanseri

Vücutta  hemen her organın  kanseri olduğu gibi  paratiroid  bezlerinin de  kanseri  vardır. Çok nadir görülmesi  sevindiricidir.  Çünkü tedavisi  çok  zordur. Kalsiyum oldukça yüksek değerlere çıkar. Bir hastanın çoğu kez defalarca cerrahi girişime ihtiyacı olmaktadır. Akciğerlere uzak organ metastazı yapması  nadir değildir.

003.jpg
Şekil: Sekonder Hiperparatiroidizm, tüm paratiroid glandları anormal olarak büyümüştür

Bu  resim  Total  tiroidektomi  yaptığım  bir  hastadan  alınmıştır.  Eldivenli  parmağımın  altında  ana soluk  borusu ( Trakea)  görülüyor.  Tiroid  bezinin  sağ  lobu  tama  yakın  çıkarılmştır.  Geride kalan kalıntının da çıkarılmasından sonra  bu girişime total  tiroidektomi  diyebiliriz.  Görüldüğü gibi  normal  paratiroid  bezleri  ameliyat  sırasında  çıplak gözle görülebilir ve korunabilir. Bazen  bu  bezlerin  disseksiyonu sırasında kanlanmaları  geçici  olarak  bozulur  ve  ameliyat  sonrası  kalsiyum düşüklüğü  gelişir. Ağızdan  kalsiyum  ve D vitamini  verilerek  problem  çözülür.

004.jpg
005.jpg

Resim:  Bu  iki resim  Primer hiperparatiroidizm  nedeniyle  ameliyat  ettiğim aynı  hastaya  aittir.Hastanın ciddi  kalsiyum yüksekliği ve parathormon  yüksekliği  vardı. En önemli yakınması kemik  ağrıları  ve  halsizlikten ötürü  yürüyememe idi. Enteresan olan  iki  Paratiroid adenomu olan bu  hastada  ameliyat öncesi  yapılan  ultrasonografide  her iki paratiroid adenomu da  görülememişti.  Görüldüğü  gibi üst  paratiroid  adenomu daha büyük  ve daha  koyu  renkli. Varyasyonlarla herzaman karşılaşmak mümkündür.

006.jpg

Resim:  Tiroid ve  Paratiroid cerrahisi aynı vucut bölgesi  içinde  yapılır. Cerrahın  siniri görmeden  paratiroidektomi  veya Tiroidektomi yapması  çok risklidir

007.jpg

Resim: Paratiroid  kanseri nadir görülen bir durum olmakla beraber, büyük  ve tiroid  glandına yapışık olan  paratiroid  adenomları kansermiş  gibi tedavi edilmeli  ve komşu tiroid lobu da birlikte  çıkarılmalıdır.  Ameliyat  sırasında  yapılan  patoloji incelemesi (Frozen-section)  paratiroid adenomu ile paratiroid kanserini  herzaman ayırdedemez.

Paratiroid hastalıkları ve Paratiroid Cerrahisinde Sık karşılaşılan sorunlar.

1-  Primer  hiperparatiroidizm  tanısında  gecikme:  Sinsi  bir hastalığın tüm  komplikasyonları  yaşandıktan  sonra  hasta  ameliyat  masasına  gelir.  Başarılı bir ameliyattan  sonra bile  kemik kaybının  yerine  konması  çok zahmetlidir.

2-  Yanlış  Tanı:  Hastada  primer  hiperparatiroidizm  yoktur.  Hiperkalsemi  vardır. Hiperkalsemi  yanlış  yorumlanmıştır. Hasta boşuna ameliyat  olur.  Hastanın genellikle  “ Normal” paratiroidlerinin  çıkarılması  ile  son bulur. Hiperkalsemi devam eder.

3- Tanı doğrudur. Az sayıdaki hasta  ameliyat  olmadan izlenebilir. Bu hastaların ayırdına gidilmezse hasta boşuna ameliyat  olur. ( Türkiye’de  nadir. Biz genellikle ilerlemiş  hastalıkla  karşılaşıyoruz)

4- Tanı  doğrudur. Ameliyat  endikasyonu vardır. Ameliyatta  hastalıklı  paratiroid adenomu bulunamaz  veya birincisi çıkarılır ama ikinci bir adenom olduğu fark  edilmez.  Hiperkalsemi  ve PTH  yüksekliği  ameliyat  sonrası  devam  eder.

5- Ameliyat  başarılıdır. Aç  kemik  sendromu  nedeniyle  hastanın  kalsiyumu normalin çok altına düşer. Ağır olgularda normal, beklenen bir durumdur.  Kolayca tedavi edilebilir. Başarısızlık değildir. Hata bunun olabileceğini ön görmemek  ve hastayı erken eve yollamaktır. Evde gelişen  el ayak  kasılması  çok tatsız bir durumdur.

6-  Altı ay  bir  yıl sonra  hiperkalsemi ve  parathormon yüksekliginin geri dönmesi. Ameliyat  hatası olmayabilir.  Hastada  ya patologların da fark etmediği bir parartiroid kanseri  vardır ya da  ilk ameliyatta tamamen normal görümlü bir paratiroid bezi  adenoma dönüşmüştür

7- Başarılı bir  paratiroid ameliyatından sonra  kalsiyum 1 gün içinde normal veya normalin altına inmelidir. Parathormon  birkaç ay yüksek  kalabilir. Bunun nedenini herzaman bulmak mümkün olmuyor.